ในโลกเล็กๆใบนี้ ที่ลอยล่องในจักรวาล สิ่งมีชีวิตที่ดูเหมือนเป็นผู้ควบคุมโลกทั้งหมด คงหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะตอบว่า “มนุษย์” เพราะ นับแต่โบราณกาลนานนับล้านปี จวบจนมาถึงปัจจุบัน มนุษย์ได้ชื่อว่า นักล่า ( HUNTER ) และสิ่งมีชีวิตที่ควบคู่มากับนักล่า ก็คือ ผู้ช่วยล่า แม้จะไม่พบหลักฐานแน่ชัดว่า มนุษย์รู้จักผูกมิตรและมีผู้ช่วยล่าในการออกล่าอาหารยังชีพตั้งแต่เมื่อไหร่ แต่จากหลักฐาน ทางโบราณคดี พบว่าสัตว์ชนิดหนึ่งได้ถือกำเนิดขึ้นเมื่อราว 25-30ล้านปีก่อน ซึ่งมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า “CYNODESMUS” ได้ดำรงชีวิตเคียงข้างกับมนุษย์ดึกดำบรรพ์( PRIMITIVE APES )ในยุคนั้นแล้ว ซึ่งจากการค้นคว้าพบ ว่าสัตว์ชนิด นี้เป็นสัตว์ ตระกูลเขี้ยวในลักษณะเดียวกับสุนัข จากการศึกษาในเวลาต่อๆมา นักวิทยาศาสตร์ได้คาดว่า สัตว์ชนิดนี้เป็นต้นกำเนิดของ TOMARCTUS ซึ่งเป็นเผ่าพันธุ์แรกเริ่มของสุนัขป่า ( WOLF , FOX , JACKAL , COYOTE )

สุนัขและมนุษย์จึงอยู่ร่วมด้วยการพึ่งพาซึ่งกันและกันมาช้านาน เมื่อมนุษย์มีวิวัฒนาการรูปแบบการอยู่ การจัดระบบสังคม ก็ได้มีการ พัฒนาสายพันธุ์จากสุนัขป่า มาสู่สังคมมนุษย์อย่างแท้จริง จากการศึกษา เราจะพบว่าในยุคอียิปต์โบราณ จะมีรูปปั้นสุนัขซึ่งดูคล้าย JACKEL ตลอดจนพบสุนัขที่ถูกทำเป็นมัมมี่ ในยุคโรมันก็จะมีรูปปั้นสุนัขที่ดูคล้ายสุนัข GREAT DANE ในปัจจุบัน หรือ ภาพ วาดโบราณในอังกฤษที่มีรูปฝูงสุนัขล่าเนื้อและนายพรานร่วมกันล่ากระต่าย นอกจากนี้เรายังเคยพบแผ่น สลักในซากเมืองปอมเปอีซึ่ง มีอายุถึง 2พันกว่าปี มีข้อความสลักว่า “CAVE CANEM” ซึ่งหมายถึง ระวังสุนัข นอกจากนี้ยังพบซากสุนัข ที่ถูกฝังในลาวาจาก การระเบิดของภูเขาไฟ VESUVIUS ในครั้งนั้นด้วย จากการค้นคว้าเพิ่มเติมเป็นที่เชื่อได้ว่า ผู้มีฐานะดีในยุคนั้นจะ เลี้ยงสุนัขไว้เฝ้า บ้านและสวน ในขณะที่คนจนจะเลี้ยงห่านไว้เฝ้าแทน

ตลอดเวลาที่ผ่านมา สุนัขถูกนำมาเข้าสังคมมนุษย์จนไม่สามารถแยกจากกันได้ สุนัขถูกนำมาฝึกเพื่อเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ของมนุษย์ ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็น กีฬาล่าสัตว์ซึ่งมีสุนัขร่วมล่าด้วย การสงครามซึ่งมีสุนัขร่วมเป็นหน่วยจู่โจม ค้นหากับดักระเบิด ตลอดจนเป็น สุนัขระเบิดพลีชีพ ในแวดวงบันเทิง สุนัขถูกนำมาแสดงโชว์ต่างๆ ถูกนำมาแสดงภาพยนตร์ ถูกนำเป็นแบบของภาพยนตร์การ์ตูน จน ถึงกระทั่งเป็นรูปสัญญลักษณ์ของพรรคการเมืองในบางประเทศ เพราะเหตุที่สุนัขถูกจำแนกไปใช้งานในหลายลักษณะ มนุษย์จึง พยายามพัฒนาสายพันธุ์สุนัขให้เหมาะแก่การใช้งานในแต่ละประเภท เช่นสุนัขเฝ้ายามควรมีลักษณะตื่นตัว เชื่อคำสั่งดี รูปร่างใหญ่ เพรียวมีพลัง สุนัขเลี้ยงเป็นเพื่อนในบ้าน ควรตัวเล็ก ช่างประจบ รักเจ้าของและเด็ก สุนัขล่าสัตว์ควรรูปร่างเพรียว ว่องไว มีการดม กลิ่นที่ดีถ้าเป็นบริเวณใกล้น้ำ ควรว่ายน้ำได้ดีด้วย เป็นต้น ดังนั้นหลังจากการพัฒนาสายพันธุ์สุนัขเลี้ยงมานับร้อยนับพันปี จนแต่ละ สายพันธุ์แน่นอนเป็นเอกลักษณ์ประจำพันธุ์แล้ว เราจะเรียกสุนัขเลี้ยงที่ถูกพัฒนาสายพันธุ์เหล่านี้ว่า

“สุนัขพันธุ์แท้”แบ่งออกได้ถึงมากกว่า 300 สายพันธุ์ทั่วโลก แต่สามารถแบ่งเป็นชนิดหลักๆตามลักษณะงานของสุนัขได้ดังนี้ :-

1. WORKING DOGS สุนัขที่ถูกพัฒนาสายพันธุ์เพื่อการใช้งานเฉพาะกิจโดยตรง เช่นเพื่อเฝ้ายามหรือเป็นบอดี้การ์ด เช่น DOBERMAN PINSHER , BOXER , ROTTWEILER , GREATDANE ฯลฯ เพื่อต้อนฝูงสัตว์ ( แกะ แพะ วัว ม้า ) เช่น GERMAN SHEPHERD , BELGIAN-SHEEPDOG , AUSTRALIAN CATTLE DOG ฯลฯ เพื่อช่วยชีวิต คน ช่วยคนพิการ เช่น ST. BERNARD , NEWFOUNDLAND ฯลฯ ใช้ลากเลื่อนในแถบขั้วโลก เช่น ALASKA MALAMUTE , ESKIMO DOG , SAMOYED , SIBERIAN HUSKY ฯลฯ และงานอื่นๆเท่าที่สุนัขจะถูกฝึกให้ช่วยได้ สุนัขในกลุ่มพันธุ์นี้มีอยู่เกือบ 100สายพันธุ์ และน่าภูมิใจที่ หนึ่งในสุดยอดสายพันธุ์ WORKING DOGS นี้ มีสุนัขพันธุ์“ไทยหลัง อาน”หรือที่ชาวต่างประเทศรู้จักกันดีในนาม “THAI RIDGEBACK” เป็นหนึ่งในสายพันธุ์ที่เริ่มเป็นที่นิยมเลี้ยง กันทั่วโลกในปัจจุบัน

2. HUNTING DOGS สุนัขในกลุ่มนี้ จะถูกฝึกเพื่อใช้ในการล่าสัตว์โดยตรง จึงมีการพัฒนาสายพันธุ์ในด้านความปราดเปรียว คล่องตัว และการดมกลิ่นที่ดีมากๆ เช่น POINTER , WEIMARANER , SPANIEL ,GRIFFON , IRISH-SETTER , BEAGLE ฯลฯ บ้างก็ถูกพัฒนาให้มีความสามรถในการขุดหาสัตว์จำพวกกระต่าย หรือหนู ที่มักซ่อนตัวในโพรงดิน เช่น BASSETHOUND , DACHSHUND ฯลฯ บ้างก็ถูกพัฒนาสายพันธุ์ให้ว่ายน้ำได้ดีเพื่อช่วยในการเก็บเหยื่อ เช่นนกที่ถูกยิงตก น้ำ ได้แก่ ENGLISH-SETTER , GOLDEN RETRIEVER , LABARDOR RETRIEVER ฯลฯ สุนัขในกลุ่มพันธุ์นี้มีอยู่ประมาณ 140สายพันธุ์

3. COMPANION DOGS เป็นกลุ่มสุนัขที่ถูกพัฒนาสายพันธุ์ให้อยู่ร่วมกับมนุษย์ภายในบ้าน เพื่อเป็นเพื่อน เล่นกับเด็ก และ เฝ้าบ้านด้วย เช่น DALMATIAN , POODLE , SPITZ , SCHNAUZER , BULL DOG , CHOW CHOW , PUG , SHAR-PAI ฯลฯ กลุ่มนี้มีอยู่เกือบ 30สายพันธุ์ เมื่อราวปี 2540 สมาคมผู้เลี้ยงสุนัขไทยได้พยายามเสนอชื่อ สุนัขพันธุ์ไทย “บางแก้ว”เข้าจดทะเบียนเป็นสุนัขพันธุ์ไทยแท้อีกหนึ่งพันธุ์ และสำเร็จได้ในเวลาต่อมา ซึ่งจัดเข้าได้กับกลุ่มพันธุ์สุนัขนี้

4. GREY HOUNDS กลุ่มนี้ได้ถูกพัฒนามาเพื่อการแข่งขันวิ่งสุนัขเป็นหลัก จึงมีรูปร่างเปรียว แข็งแรง ขายาว เช่น GREYHOUND , WHIPPET , AFGHAND HOUND ฯลฯ แต่ปัจจุบันการแข่งสุนัขนิยมน้อยลง สุนัขกลุ่มพันธุ์นี้จึงถูก ให้ปรับตัวเข้ามาเลี้ยงในบ้านบ้าง เฝ้าบ้านและเล่นกับเด็กด้วย มีอยู่ประมาณ 10กว่าสายพันธุ์

5. TERRIERS นับเป็นกลุ่มสุนัขที่มนุษย์นิยมเลี้ยงมาก เพราะน่ารัก สวยงาม ขนาดไม่ใหญ่ ที่สำคัญคือเลี้ยงง่าย รักเจ้าของ และ เฝ้าบ้านได้ดี ได้แก่ FOX TERRIER , BULL TERRIER , SCOTTISH TERRIER , BOSTON TERRIER ฯลฯ กลุ่มนี้มีทั้งชนิดขนสั้น และขนยาว มีอยู่ราว 30สายพันธุ์

6. TOYS หลังจากการพัฒนาคงวามเป็นอยู่ของมนุษยที่มีจำนวนมากขึ้น ที่อยู่อาศัยราคาแพง พื้นที่ในการอยู่อาศัยเล็กลง การมี สุนัขที่ขนาดใหญ่ย่อมไม่เหมาะต่อการเลี้ยงดู แต่เนื่องจากมนุษย์ยังขาดสุนัข เพื่อนผู้ซื่อสัตย์ไม่ได้ จึงได้พัฒนา สายพันธุ์ สุนัขดั้งเดิม หรือจากกลุ่มสายพันธุ์อื่นที่กล่าวมาข้างต้นให้มีขนาดเล็กลงมาก สามารถอุ้มไปไหนต่อไหนได้ กินน้อย ถ่ายน้อย ไม่สร้างภาระให้ผู้ เลี้ยงดู สุนัขกลุ่มนี้ได้แก่ POMERANIAN , TOY SPANAIL , TOY FOX TERRIER , MALTESE , CHIHUAHUA, PEKINGESE , SHIH-TZU , YORKSHIRE TERRIER , POODLE TOY ฯลฯ สุนัขในกลุ่มนี้ ปัจจุบันได้รับความนิยมในการเลี้ยงมากที่สุด มีอยู่ราว 25สายพันธุ์

ในบทนำนี้ จะขอกล่าวเพิ่มอีกเรื่องคือ การนับเทียบอายุของสุนัข เพื่อที่เราจะได้รู้ถึงพฤติกรรม การพัฒนาทางสมอง ตลอดจนความ พร้อมในการสืบพันธุ์ของสุนัขแต่ละตัว ดังนั้นจะขอแสดงตารางเปรียบเทียบดังต่อไปนี้ :-

ขอจบตารางเปรียบเทียบเพียงเท่านี้นะครับ แก่กว่านี้คงไม่ไหวแล้ว แต่จากประสบการณ์โดยตรงที่เคยเลี้ยง สุนัขกลุ่ม WORKING DOGS จะมีอายุเฉลี่ยที่ 10 – 12 ปี และกลุ่ม TERIERS จะเฉลี่ยประมาณ 12-15 ปี ส่วนกลุ่ม TOYS จะเฉลี่ย 15 ปีขึ้นไป ทั้งนี้เนื่องจากสุนัขพันธุ์ที่ใหญ่กว่าจะมีการใช้งานในร่างกายทั้งหมดที่หนักกว่า ไม่ว่าจะระบบการกินที่เกี่ยวเนื่องถึงระบบย่อยอาหาร ทั้งหมด ระบบการทำงานของกล้ามเนื้อร่างกาย และอื่นๆ ซึ่งล้วนเป็นสาเหตุให้อายุสั้นลง

ในบทต่อๆไป ผมจะทะยอยลงบทความเกี่ยวกับการคัดเลือก การเลี้ยงดู การดูแลรักษา ตลอดจนโรคที่พบในสุนัข อื่นๆที่อาจเสริมใน ภายหลังคือ การคัดสุนัขเข้าประกวด การเตรียมสุนัขเข้าประกวด การฝึกเข้าสายจูง การออกคำสั่งสุนัข การคัดเลือกพ่อพันธุ์-แม่พันธุ์ การบำรุงสุนัขตั้งครรภ์ การอนุบาลลูกสุนัขแรกเกิด และอื่นๆเท่าที่จะมีเวลามาเขียนให้อ่านกันครับ

หนังสืออ้างอิงสำหรับบทนำ :-
1. SIMON & SCHUSTER’S GUIDE TO DOG BY GINO PUGNETTI
2. คู่มือเลี้ยงสุนัขฉบับภาคสมบูรณ์ โดย สัตวแพทย์ D.V.M.